విద్యారంగంలో విశిష్ట సేవలందించిన ఆచార్యురాలు, తెలుగు సాహిత్యానికి అంకితమైన రచయిత్రి, స్త్రీ విద్యాభ్యుదయానికి కృషి చేసిన పరిశోధకురాలు, ఆకాశవాణి కళాకారిణి డాక్టర్ బండ సరోజన గారు.
ఆమె జీవితం విద్య, సాహిత్యం, సంస్కృతి, సామాజిక చైతన్యం, మహిళా సాధికారతల సమ్మేళనం. తన జ్ఞానాన్ని సమాజానికి పంచుతూ, అక్షరాన్ని ఆయుధంగా మలచుకున్న విశిష్ట వ్యక్తిత్వం ఆమెది.
1941 ఏప్రిల్ 3న తెలంగాణలో బండ మల్లయ్య, బండ అంబమ్మ దంపతులకు జన్మించిన సరోజన గారు చిన్ననాటి నుంచే తెలుగు భాష, సాహిత్యం, జానపద కళలు, సంస్కృతి పట్ల మక్కువ పెంచుకున్నారు.
తెలుగులో ఎం.ఏ., ఎం.ఎడ్., పిహెచ్.డి. పట్టాలను పొందిన ఆమె, ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠశాల పాఠ్యపుస్తకాలలో స్త్రీల హోదా, చిత్రణ అనే అంశంపై పరిశోధన చేశారు. స్త్రీలకు సముచిత స్థానం, సమాన అవకాశాలు, గౌరవం కల్పించడంలో విద్య పోషించే పాత్రను తన పరిశోధన ద్వారా వెలుగులోకి తీసుకువచ్చారు.
ఆమె వృత్తిజీవితం రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాథమిక విద్యా పథకం (APPEP), హైదరాబాద్‌లోని ప్రభుత్వ ఉన్నతస్థాయి విద్యా అధ్యయన సంస్థ (IASE)లతో ముడిపడి ఉంది. ఆచార్యురాలిగా, విద్యా పరిశోధకురాలిగా, పాఠ్యపుస్తక రచయిత్రిగా, సంపాదకురాలిగా, విషయ నిపుణురాలిగా విశేష సేవలందించారు.
1994లో ఇంగ్లాండ్‌లోని లీడ్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో పాఠ్యప్రణాళిక రూపకల్పన, పాఠ్యపుస్తక రచనలో ప్రత్యేక శిక్షణ పొందారు. అనంతరం ఆమె రచించిన ఒకటి, రెండవ తరగతుల తెలుగు వాచకాలు రాష్ట్ర, జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలలో ప్రశంసలు పొందాయి. ఆ పాఠ్యపుస్తకాలు 1994 నుండి 2008 వరకు సుమారు పద్నాలుగు సంవత్సరాల పాటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విద్యార్థులకు ఉపయోగపడ్డాయి.
పాఠశాల విద్యతో పాటు వయోజన విద్య, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, తెలుగు బోధనా పద్ధతుల అభివృద్ధికి ఆమె కృషి చేశారు. గోండు, సవర భాషలలో గిరిజన పాఠ్యపుస్తకాల రూపకల్పనలో కూడా భాగస్వాములయ్యారు. విద్య అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలనే ఆశయాన్ని ఆచరణలో చూపించారు.
సాహిత్యరంగంలో డా. సరోజన గారిది బహుముఖ ప్రజ్ఞ. గేయం, పాట, కథ, నాటకం, వ్యాసం, ప్రసంగం, వాచక రచన వంటి అనేక ప్రక్రియలలో రచనలు చేశారు. విద్యా సంబంధిత రచనలతో పాటు సాహిత్య రచనలు, అనేక గ్రంథాలు, వందలాది వ్యాసాలతో తెలుగు సాహిత్యానికి సేవలందించారు.
ఆమె ప్రముఖ రచనలలో సప్తస్వరాలు, ఒక పువ్వు పూసింది, ఎర్రమందారం, అనంతవైభవం సావనీర్, లచ్చుమమ్మ ముచ్చట్లు, అక్షరమే ఆయుధం, ప్రకృతికే ఆభరణాలు, అక్షర రూపాలు, అలాగే ఆమె ఆత్మకథ సరోజం ముఖ్యమైనవి.
ఆమె రచనలలో స్త్రీల జీవనానుభవాలు, సామాజిక చైతన్యం, మానవీయ విలువలు, విద్యా ప్రాధాన్యం, జానపద సంస్కృతి, అభ్యుదయ భావజాలం ప్రతిబింబించాయి.
ఆకాశవాణి కళాకారిణిగా కూడా ఆమెకు విశిష్ట గుర్తింపు ఉంది. 1980ల నుండి ఆకాశవాణితో అనుబంధం కొనసాగిస్తూ నాటకాలు, ప్రసంగాలు, ముచ్చట్లు, చర్చలు, విద్యా కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు. బాలికల విద్య, స్త్రీ సాధికారత, అక్షరాస్యత, సామాజిక అభివృద్ధి వంటి అంశాలను ప్రజలకు చేరువ చేశారు. తరగతి గదికి పరిమితం కాని విద్యను రేడియో మాధ్యమం ద్వారా సమాజానికి అందించారు.
విద్యా, సాహిత్య, సామాజిక రంగాలలో ఆమె చేసిన సేవలకు భారతదేశంలోనూ, అమెరికాలోనూ అనేక సన్మానాలు, పురస్కారాలు లభించాయి. ఉత్తమ విద్యావేత్తగా, ప్రతిభావంతమైన రచయిత్రిగా, విశిష్ట మహిళగా వివిధ సంస్థల గుర్తింపును పొందారు.
ఆమె జీవితం కేవలం వ్యక్తిగత విజయాల ప్రస్థానం కాదు. అది విద్య పట్ల అంకితభావానికి, సాహిత్యం పట్ల ప్రేమకు, మహిళల అభ్యున్నతి పట్ల నిబద్ధతకు నిలువెత్తు నిదర్శనం.
ఆమె రాసిన అక్షరాలు పుస్తకాలలో నిలిచిపోతాయి. ఆమె బోధించిన పాఠాలు తరతరాలకు మార్గదర్శకమవుతాయి. ఆమె ఆశయాలు ఎందరికో స్ఫూర్తినిస్తాయి.
డా. బండ సరోజన భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆమె జ్ఞానం, రచనలు, సేవలు, విలువలు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి.
విద్యకు అంకితమైన జీవితం. సాహిత్యానికి అర్పించిన కలం. స్త్రీ సాధికారతకు వినిపించిన గళం. కుటుంబానికి ప్రేమను పంచిన మాతృమూర్తి.
ఆమె జీవితం ఒక ఆదర్శం. ఆమె అక్షరం ఒక శాశ్వత జ్ఞాపకం. ఆమె వారసత్వం చిరస్మరణీయం.
