గిరిజన భాషల పరిరక్షణకు సమగ్ర కార్యాచరణ

జాతీయ గిరిజన భాషా భాండాగారంగా ‘ఆది వాణి’ నమోదు, డిజిటల్ సంరక్షణ, మాతృభాషా బోధనపై నిపుణుల చర్చ

న్యూఢిల్లీ, ట్రైనెట్ న్యూస్, అక్టోబర్ 15: దేశంలోని గిరిజన భాషల నమోదు, పరిరక్షణ, పరిశోధన, ప్రోత్సాహానికి సమగ్ర కార్యాచరణ రూపొందించేందుకు కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ చర్యలు చేపట్టింది. ఇందులో భాగంగా గిరిజన భాషలపై ఏర్పాటు చేసిన కార్యబృందం తొలి సమావేశాన్ని గురువారం ప్రత్యక్ష, ఆన్‌లైన్ విధానాల్లో నిర్వహించింది. మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి రంజనా చోప్రా అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ సమావేశంలో భాషావేత్తలు, విద్యావేత్తలు, పరిశోధకులు, గిరిజన సమాజాల్లో భాషల అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్న ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

గిరిజనులకు సంక్షేమ పథకాలను సమర్థంగా చేరవేయడంలో వారి భాషలు కీలకమని రంజనా చోప్రా పేర్కొన్నారు. అనువాద సాధనంగా ప్రారంభమైన ‘ఆది వాణి’ని భాషా సమాచార సేకరణలు, ప్రాథమిక పాఠ్యపుస్తకాలు, నిఘంటువులు, సామాజిక కథనాలతో కూడిన సమగ్ర జాతీయ గిరిజన భాషా భాండాగారంగా అభివృద్ధి చేయవచ్చని తెలిపారు. చిన్నతరగతుల్లో అభ్యసన అంతరాలను తగ్గించేందుకు మాతృభాష ఆధారిత బహుభాషా విద్య అవసరమని చెప్పారు. వివిధ సంస్థలు, పరిశోధకులు ఇప్పటికే చేసిన కృషిని ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావాలని సూచించారు.

తొమ్మిది భాషల్లో అనువాద సేవలు

మంత్రిత్వ శాఖ సహకారంతో ఐఐటీ ఢిల్లీ అభివృద్ధి చేసిన ‘ఆది వాణి’ పురోగతిని సమావేశంలో సమీక్షించారు. ఈ వేదిక తొమ్మిది గిరిజన భాషల్లో పాఠ్య అనువాదంతోపాటు వాక్కు సంబంధిత సేవలు, చిత్రాల్లోని అక్షరాలను గుర్తించే ఓసీఆర్, వీడియోలకు ఉపశీర్షికలు జోడించే సదుపాయాలను అందిస్తోంది. గిరిజన పరిశోధనా సంస్థలు రూపొందించిన 300కు పైగా ప్రాథమిక పాఠ్యపుస్తకాలను ఇందులో శోధించవచ్చు.

రాష్ట్రాల గిరిజన పరిశోధనా సంస్థలు పది భాషల్లో సుమారు 13.9 లక్షల వాక్యాలు, దాదాపు 300 గంటల వాక్కు సమాచారాన్ని అందించాయి. ఈ వేదికకు ఆండ్రాయిడ్‌లో 48 వేలకు పైగా డౌన్‌లోడ్లు నమోదుకాగా, నెలకు సుమారు 6,500 మంది వినియోగిస్తున్నారు. భాషా సమాచార ప్రామాణికత నిర్ధారణ, అక్షరరూపాలు–రాతపద్ధతుల ప్రామాణీకరణ, వివిధ రంగాలకు అవసరమైన పదజాలం అభివృద్ధికి కార్యబృందం సహకారాన్ని ఐఐటీ ఢిల్లీ కోరింది.

భాషాభివృద్ధిలో సమాజానిదే ప్రధాన పాత్ర

భాషా సమితి చైర్మన్ పద్మశ్రీ చాము కృష్ణశాస్త్రి మాట్లాడుతూ మాతృభాషపై పట్టు, విద్య–పరిపాలన–వినోద రంగాల్లో వినియోగం, సమకాలీన సాహిత్యం, కొత్త పదాల సృష్టి, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, బోధన సామగ్రి, ప్రభుత్వాలు–సమాజం సహకారం భాషాభివృద్ధికి కీలకమని వివరించారు. భాష మాట్లాడే ప్రజలే అభివృద్ధి ప్రయత్నాలకు కేంద్రంగా ఉండాలని స్పష్టం చేశారు. ఏ భాషనూ చిన్నదిగా లేదా పెద్దదిగా చూడకుండా పరస్పర గౌరవంతో భాషా వైవిధ్యాన్ని పరిరక్షించాలని పిలుపునిచ్చారు.

సాహిత్య అకాడమీ మాజీ కార్యదర్శి డాక్టర్ కె. శ్రీనివాసరావు గిరిజన భాషల నమోదు, పునరుజ్జీవనానికి పలు ప్రతిపాదనలు చేశారు. రాష్ట్రాలు, భాషలవారీగా రచయితలు, పరిశోధకులు, వనరుల వివరాలతో జాతీయ సమాచార నిధిని రూపొందించాలని సూచించారు. గిరిజన యువతకు శిక్షణ ఇచ్చి జిల్లా స్థాయిలో పరిశోధన బృందాలు ఏర్పాటు చేయాలని, ‘ఆది వాణి’ ద్వారా సామాజిక డిజిటల్ భాండాగారాలను అందుబాటులోకి తేవాలని పేర్కొన్నారు. త్రైమాసిక సమీక్షలతో రెండేళ్ల కార్యాచరణ ప్రణాళికను అమలు చేయాలని ప్రతిపాదించారు.

ఏకలవ్య పాఠశాలల్లో వినియోగానికి అవకాశం

దేశవ్యాప్తంగా 1.7 లక్షల మందికి పైగా విద్యార్థులు చదువుతున్న 525కు పైగా ఏకలవ్య ఆదర్శ గురుకుల పాఠశాలల్లో ‘ఆది వాణి’ని బోధనకు వినియోగించవచ్చని జాతీయ గిరిజన విద్యార్థుల విద్యా సంస్థ ప్రతినిధులు తెలిపారు. విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు కథలు, కవితలు, ఇతర రచనలను అందించడం ద్వారా ఈ భాండాగారాన్ని మరింత సమృద్ధిగా తీర్చిదిద్దవచ్చని పేర్కొన్నారు.

గిరిజన భాషల పటం రూపొందించడం, ప్రాంతాలవారీ సమన్వయ బృందాల ఏర్పాటు, మౌఖిక సంప్రదాయాల డిజిటల్ నమోదు, పాఠశాల పాఠ్యాంశాలకు అవసరమైన సాంకేతిక పదజాలం అభివృద్ధిపై నిపుణులు సూచనలు చేశారు. సభ్యులు తమ వద్ద ఉన్న భాషా వనరుల వివరాలను అందించాలని రంజనా చోప్రా కోరారు. వాటిని ఐఐటీ ఢిల్లీ సమన్వయంతో వేదికలో అనుసంధానించి తదుపరి కార్యాచరణ రూపొందిస్తామని తెలిపారు. గిరిజన సమాజాల భాగస్వామ్యంతో అభివృద్ధి చేసే భాషా వనరుల యాజమాన్యం ఆయా సమాజాలకే కొనసాగాలని స్పష్టం చేశారు.